الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

79

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

ابطال القول بالعدد ؛ و كتاب الصرفة « 1 » « * » ؛ كتاب الذريعة فى اصول الفقه ؛ المسائل الصيداوية . سيد در ماه ربيع الاول سال 436 هجرى درگذشته و در ماه رجب سال 355 هجرى متولد شده است و در روز وفات هشتاد سال و هشت ماه داشت . خدا او را روسپيد گرداند و من بيشتر اين كتابها را در نزد او قرائت كردم و كتابهاى ديگرى را كه بر او قرائت مىشد ، شنيدم « 2 » . شيخ طوسى ( ره ) باز در كتاب رجال خود ضمن ذكر نام آن‌هايى كه از ائمه عليهم السّلام روايتى نقل نكرده‌اند و معاصر با ايشان نبوده‌اند مىنويسد : ابو القاسم على بن الحسين الموسوى ملقب به مرتضى ذو المجدين و علم الهدى ادام اللّه تاييده در ادب و فضيلت از همگى معاصرانش برتر بوده و متكلمى فقيه و جامع همه دانشها بشمار مىآيد ، خدا عمر او را زياد كناد . وى از تلّعكبرى و حسين بن على بن بابويه و از مشايخ ديگر ما روايت مىكرده و آثار بسيارى دارد كه ما بخشى از آنها را در فهرست ياد كرده‌ايم و حدّ اكثر آثارش را از وى سماع نموده و به قرائت آنها بر وى رسيده‌ايم « * * » .

--> ( 1 ) - در حاشيهء نسخه مؤلف مىنويسد : در بعضى از نسخه‌هاى فهرست ، مانند نسخه‌اى كه در اختيار ميرزا محمد استرآبادى بوده است در رجال كبير خود لفظ « و كتاب الصرفة » را بعد از « و ابطال القول بالعدد » افزوده و حال آنكه اشتباه است و همان كتاب الصرفة فى اعجاز القرآن است . ( * ) پيش از اين اشاره شد كه بعضىها كتاب الصرفة را جزو آثار سيد قرار داده‌اند . ليكن در نسخهء رجال كبير استرآبادى چاپ نجف كه فعلا در اختيار داريم از كتاب الصرفة نام نبرده است - م . ( 2 ) - فهرست طوسى ، ص 98 . ( * * ) در پاورقى فهرست شيخ طوسى مىنويسد : به‌طورى كه مىدانيم شيخ طوسى كتاب رجال را پيش از كتاب فهرست تأليف كرده است ، به همين مناسبت در بسيارى موارد به رجال ارجاع مىدهد و از قرائن به دست مىآيد كه كتاب رجال را در روزگار سيد تأليف كرده باشد . چنانچه در فوق ملاحظه مىشود پس از معرفى وى مىنويسد ( ادام اللّه تعالى ايامه يا تأئيده ) و از اين قرينه استفاده مىشود كه فهرست را هم در حال حيات وى تأليف كرده باشد و پس از وفات تاريخ وفات او را بدان كتاب الحاق كرده باشد و مؤيد آن همين است كه در بعضى نسخه‌هاى فهرست آمده است طول اللّه عمره ، ما هم در اين كتاب آن را از نسخه بدل ياد كرديم - م .